2 C
Нур-Султан
13.04.2021

Аятжан Ахметжан. Оқулық сапасын арттыруға ұсыныс

Сапалы оқулық мұғаліммен оқушының сенімді серігі һәм білімнің қайнар көзі. Оқулық сапасын туралы елде жиі шу көтеріледі, бірақ шешілген емес, оқулық міселесін шешу үшін оқулық жазу құқын баспадан алып, ғылым академияларының біріне берген абзал. Себебі, баспа ол – жауапкерлігі шектеулі серіктестік, яғний олардың басты көзқарасы сапа емес, сауда, көзедегендері білім емес ақша. Солай болады да, себебі олардың негізі бағыты бизенес жоспарын орындау. Сол үшін бағдарлама, оқулық кешенін негізгі жауапкершілігі бар, мемлекеттік мекеменің құзіреттілігіне беру керек. Ақиқаты да осы, ауапкершілік болмаса сападан ауыз ашуға болмас.
Біз арғы бергі мемлекеттердің тәжірибесін пайлана отырып, оқулық сапасын арттыруға мынадай ұсыныс тастадық.

Бірінші, Алғашқы мәселе — оқулықты жеке автор емес арнайы комиссия жазуы керек. Ортабілім саласының маңызды құжаттарын талдау және зерттеу иниституты болса… Әрі олар автор емес, құрастырушы болуға тиіс. Себебі, оқулық – авторы бар әңгіме, роман емес, ол диссертациялық жұмыс емес. Ол тек түрлі авторлардың, ғалымдардың жұмысынан алынып, мектеп деңгейіндегі мазмұнға ыңғайлап құрастырылатын, ықшамдалған көшірме.

Ал оқулық жазу комиссиссының құрамы қандай болуы керек?

Дамыған елдер тәжірибесіне негізделгенде, оқулықты сол мамандықтыңт білгір ғалымы (кемінде екі) мен сол пәнді балаға оқытатын педагог (кемінде екі, әрі мектепте он жылдан артық сабақ берген, үздік шакірт тәрбиелеген) бірлесіп жазулары керек. Себебі кей ұғымдардың оқушыға қалай түсінікті боларын сол ғылымның педагогы жақсы біледі. Мысалы, бiздiң химия оқулықтарында оқушыға металл, бейметалды ажыратуды үйретпестен бұрын, қышқыл, негiз, тұзды өтедi, мұнда оқушы тұз дегенiмiз қышқыл қалдығы және металдан тұратын қосылыс дейдi, ал металдың не екенiн бiлмесе, қалай тұзды жазады?

Сонымен бiрге, комиссия құрамында тарихшы болу керек, себебi елiмiздiң тарихы, мәдениетi кез келген оқулығымызда көрiнiс берiп тұруы керек. Әрі әрқандай ғылымда сол ұлттың ұлттық менталитеті сіңуі керек. Айталық, қаншама кен орындарын ашуға зор үлес қосқан алғашқы химиктермiздiң бiрегейi – Қаныш Сәтбаевтың оқулықта есiмi де аталмайды.
Сонымен бiрге, авторларға бiр психолог, бiр қазақ тiлi мен әдебиетiнiң маманы көмектесуi керек, себебi оқулықтағы әр сөйлемнiң мазмұны құрылымы дұрыс па, бұрыс па, тексерiлгенi жөн. Тілдің шубалаңсыздығы мен түсінікті болуы балаға аса маңызды. Сонымен бірге оқулықтың ішіндегі суреттер, кестелер, заманауи тәжірибелердің сызба нұсқасын қойып отыратын дизайнер болу керек.
Сонымен комиция құрамы кемінде сегіз адамнан тұру керек.

Келесі мәселе- оқулық құрылымы

Оқулықта тақырыптың соңында тақырыпқа сәйкес, әр тараудың соңында тарауға қорытынды жаттығулар болуы керек. Әрі ол жаттығулар тек есептер мен тесттер ғана емес, сан-салалы, алуан түрлі болу керек. Бұл жерде тек, Ресей жүйесіне қарау жеткіліксіз, басқада дамыған елдердің тәжірибесін қолдануға болады.
Нақты ғылымдарда тірек сызбалар, тәжірибе барысының сызбалары, кестелер, ойланту сұрақтары тағы басқа сызба нұсқаларды пайдалану керек. Жаратылыстық ғылымдарды сылдыр сөзбен жазу оқушыны жалықтырады.
Бұл кезекте, бастауыш баласының қызығушылықын, баланың жасын ескере отырып, кітапті балаға қызығарлық етіп әрлеп, ішікі жаттығулардада, сурет басқада негіздік сызба нқсқаларды пайдалану өте маңызды.

Комицияның негізгі жұмысы

Соңғы ескерер түйін, оқулықты құрастыру комициясы алғашқы жұмысы мемлекеттік стандартқа байланысты оқулық бағдарламасын өздері жасайды. Бағдарлама жасалып болған соң әр оқулықтың комициясы біріге отырып пән аралық байланыстардың сақталуын, мазмүндардың біркелкілігін сәйкестендіріп алу керек.
Келесі жұмысы: сапалы оқулық дайындау. Оқулық дайындалған соң әр оқулық жазу топтары жазылған оқулықтарын қайтара сараптап шығулары керек.
Келесі жұмысы: мұғалімнің күнтізбелік-тақырыптық жоспары (КТЖ) да осы комицияның талқылап бекітумен нақты, өзгертілмейтін нұсқамен жазылу керек.
Соңғы жұмысы: мектеп аралық бақылаулар (МАБ) және ұлттық біріңғай тестті (ҰБТ) де, осы жұмыс тобы, өздері жазған оқулықтарға, жаттығуларға сәйкес өздері құрастыруы керек бұл бір тұтастық пен бір жүйелікке алып келеді.
Бұдан тыс, жыл бойы қосымша әр бағытта терңдетілген материялдар жасап, дамытып кемелдендіріп отырулары керек.
EyzE_EerfkwКомициян міндетті түрде Алтынсарин сияқты ғылым академиясының құрамында тұрақты қызыметте отырып, жұмыстарын жыл сайын зерттеп талдап отыруы шарт. Себебі, оны әркім әр түрлі, білгенінше жасайды да, күнтізбеліктің сапасы сын көттермей қалатын жайттар жоқ емес.

Егер осы шарттар толығымен орындалса біздердің ұтатынымыз:

Бірінші, барлық орта білім қажетті материялдары бір ізділеніп жүйеленеді. Бұдан сапа туады.
Екінші, егер қате кетсе бір біріне сілтенуі туындамайды, жауапкершілік тек бір мекеменің құзіреттілігінде, бір комицияның мүшелеріне жүктеледі. Жауапкершілік артады.
Ұстаздардың басты мақсаты – ұлт болашағы ұрпақты тәрбиелеу. Оқулық – ұстаз бен шәкірттің көмекшісі, сырлас досы. Ол ешқашан да олқы болмау керек, оқулықтың олқылығы опық жегізеді.

Аятжан Ахметжан.

Астана қаласы дарынды балаларға арналған

№9 «Зерде» мектебінің химия пәні мұғалімі

Қазбілім порталы

-ЖАРНАМА-

3 КОММЕНТАРИИ

  1. РАХМЕТ ботам, көп жаса !

    СТУДЕНТ ЖАСТАР сн, 11/02/2015 — 10:18

    проф. Совет-Хан Ғаббасұлы Бүгін, 3. 10. 2013ж. 19:01

    Бүкіл тарихшылар жетім қалыпТүйе бағып жүрген Сабалақты — Абылай еткен кім?.. Міне бұл жайында жұмған ауыздарын ашпайды…Жоңғарды жеңіп, 1756 жылдар тыныш жатқан Қазақты.., анығыр-ақ айтқанда Қабанбайдың бауырын келіп Қырғыздар шапқанда, бұған ашуланған Қабанбай батыр олардың тас-талқанын шығара қырып жеңгенде, артынан келіп Абылай көмектесетінін де.., тарихшылар анық айтпайды. Бұл басқыншылықты басып, жеңіске жеткен Қабанбайдың ерлігін айтпай, көмекке келген Абыайды мадақтайды.Халыққа да ұрпаққа да өтірік тарих керек емес. Мынау деректі мысалды әдейі беріп отырмын !… Жазбаңда Ж.Шамши… аса үлкен қателіктер бар. Қазақтың Ұлы Қолбасшысы Қаракерей Қабанбай батыры қайда?.. Түйе бағып 11-12 жастағы Жетім САБАЛАҚТЫ қамқорлығына алып ержеткізген КІМ ?.. Бұл жайында ешкім ештеме айтпайды.Абылай көктен түсіп ХАН бола қалған жоқ қой. Ел осыны білсін!!.. Әз-Тәуке 1718 жылы қайтыс болған соң, Қазақтың ежелгі жауы Жоңғарлар қыбырлай бастайды. Міне осы кезде 1720 жылдан бастап.., бүкіл Қазақ даласында ТҰРАҚТЫ ЖАСАҚ ұстаған, тек Қабанбай батыр ғана ғой. Осы Қабанбайдың жасағынан жасқанған Жоңғарлар, Аякөз өңіріндегі Ақшәулі тауының оңтүстік шығысындағы «ЖОҢҒАР ҚАҚПАСЫ» делінетін жазық даладан кірмей, ІЛЕ ӨЗЕНІНІҢ оңтүстігімен Алатауды бөктерлеп шабуыл жасағаны тарихи шындық қой. Бұл кезде бүкіл Қазаққа Әбілқайырды хан етпек болып жанталасып жүрген Бөгенбай мен тархан Жәнібектердің қоластында, Сен өтірік айтқан армия түгіл.., Жасақ та болған жоқ. Ал 1725 жылы Қабанбай батыр өзінің «Мыңға тарта жасағымен» ТҮРКІСТАНДЫ жау қолынан босатпақ болып, БҮКІЛ ҚАЗАҚ БАТЫРЛАРЫНА сауын айтып жолға шығады. Бұл кезде Төле бидің түйесін бағып жүрген САБАЛАҚ 12-13 жаста ғана болған. Алғаш әскери жасақты көрген САБАЛАҚ осыған қосылмақшы болып Төленің батасын алып, Қабанбайдың жасағына қосылады. Абылайды тәрбиелеп ержеткізген Қабанбай ағасы. Олардың өзара қимастай болған достықтары жайында әңгіме көп. Бұл жайында Бұқар жыраудың Абылай мен Бөгенбайға айтатын:
    — » Әй, Абылай, Абылай, Сені мен көргенде, Тұрымтайдай ұл едің, Түркістанда жүр едің, Қалтақтап жүріп күнелткен Үйсін Төле бидің Түйесін баққан құл едің…
    Уа, сен қанжығалы Бөгенбай, Тақымы кеппес – ұры едің, Түн қатып жайыңа жүр едің Қабанбайдан бұрын найзаңды Қай жерде жауға тіредің?!
    /Бес ғасыр жырлайды, 1-т/ — деген еді.
    Сабалақ бала жасағы жоқ Бөгенбайға қалай қосылады. Жұмамұрат сенің маған жіберген хатыңда қателік өте көп. Сондықтан, Ұлттық тарихты жазамыз десек ақиқатты ғана басшылыққа алу керек. Қабанбайды халқы — «Хан батыр», «Дарабоз» , «Ұлы Қолбасшы» — деп бекер атамаса керек. Жалпы Абылайдың бүкіл өмірі, хандық қызыметі Бұқар жырау мен Қабанбай батырмен байланысты айтылады емес пе ? Тіпті, сенің маған жіберген «Жазбаңда» Қаракерей Қабанбай батырдың аты да жоқ. Бұл аса ауыр қателік !

    ..
    ПІКІР:
    Қазақ үні сн, 11/02/2015 — 11:55
    Құрметті Совет Хан Аға! Қабанбай батырды ұлықтау үшін, міндетті түрде Аблайды табанға басу керек па? «Хан айтар сөзді, қара да айтады бірақ, аузының дуасы жоқ» демейтін бе еді. Адам баласы 12-13 жастан өсіп жетілмейді, өмірді қалай бастаса солай құл болып қала береді деп ойлайсыз ба? Ержетіп, халқына өзінің ерекше қасиетін танытпаса, тұрымтайдай жетім бала, қазіргідей «крыша» арқылы емес, аузымен орақ оратын ақылгөй шешен Бұқар жырауды мойындатып, намысқойлығы, батырлығы, көзсіз ерлігі бірінен бірі асатын НАР Қазақтың арасынан шығып, зар заманда ЕЛІНІҢ НАҒЫЗ КӨШБАСШЫСЫНА АЙНАЛҒАН АБЫЛАЙ ХАНДЫ сонша төмендетуге бола ма екен! Ай, қор болған қазағым ай, бәрін қойып ҰЛТЫМЫЗДЫ, ҰРПАҒЫМЫЗДЫ БІРЛІККЕ, ТАТУЛЫҚҚА БАҒЫТТАР, ӨТКЕН ҰЛЫЛАРЫМЫЗДЫ ТУ ЕТЕР КЕЗДЕ жазған мәмілеңіз құрысын.

    #4 Серік сн, 11/02/2015 — 11:55
    Абылайдың өз орны, Қабанбайдың өз орны бар қазақ тарихында. Қабанбайды мақтаймын деп, Абылай ханды даттауға немесе жоққа шығаруға болмайды ғой! Сөз жоқ, екеуі де ұлы тұлғалар… Бас жаққа барыспайық ағайын!

    5 проф. Совет-Хан Ғаббасұлы сн, 11/02/2015 — 14:15
    «Қазақ үні» және «Серік»- Сендердің дұрыс деректің өзін… бұрыс түсінгендерің жөн емес ?! Бұл жазбада Абылайды — «табанға басу» — деген не сөз ? Осылайша адасып… өңін өзгерте түсінуге болмайды. Мен тарихшыларға — ӘР КЕЗЕҢНІҢ ШЫНДЫҒЫН — жазуды талап етіп отырмын. Абылайдың 11-13 жастарында ТӨЛЕ БИДІҢ малын баққаны рас қой. Осы кезеңдегі тарихи шындықты айту- Абылайды «даттау» емес ! Қабанбайдың жасағына қосылып барып, Абылай өзінің азаматтық жолын бастаған… шындықты айту, бұл дерек оны кішірейтіп тұрған жоқ. БҰХАР ЖЫРАУ — осы кезеңнің куәгері — өтірік айтып тұр ма ?.. «Қазақ үнін» — бүркемеленген шырағым… сөз түсінбей, қате пікір айтқаның ұят. АБЫЛАЙ — осы ТӨЛЕ — БҰХАР — ҚАБАНБАЙ — текті ТҰЛҒАЛАРДАН тәрбие алмай аспаннан түскен жоқ. Бізге АҚИҚАТПЕН ғана жүйеленген ҰЛТТЫҚ ТАРИХЫМЫЗДЫ жасау басты мақсат ! Бұл келешек ҰРПАҚ үшін керек !!..

    Тилеукабыл Сулейменулы Тарихты бура тартпай шындыкты жазу керек. Тарихта калатын тулгалардын орнын,жаман-жаутiк балаларынын калтасы аркылы тарихтан орын алмау керек. Аркiм енбегiне карай багаланып,жемiсiн корудi Алла насiп еткен.

  2. Балаларымыз өсіп ке жатқаннан кейін оқулық мәселесі бәрімізді алаңдатады. өте орынды көтерілген мәселе, тек комиция-ңызды түсінбедік (комиссия емес пе?).

Пікір қалдырыңыз

Please enter your comment!
Please enter your name here

- ЖАРНАМА -

СОҢҒЫ ЖАЗБА

А. Аймағамбетов еліміздің ғалымдарын Ғылым күнімен құттықтады

Бүгін – Қазақстандағы ғылым қызметкерлерінің күні. Күнтізбедегі бұл дата кездейсоқ таңдалмағаны белгілі. 12 сәуір – Ғылым академиясының тұңғыш Президенті, көрнекті ғалым-геолог Қаныш Сәтбаевтың дүниеге келген...

Асхат Аймағамбетов ұстаздарға үндеу жолдады

Бүгін Орталық коммуникациялар қызметінде өткен онлайн-брифингіде ҚР Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов вакцинаға қатысты мұғалімдерге үндеу жасады. «Денсаулық сақтау министрлігінің берген ақпаратына сәйкес, қазіргі...

ҰБТ-ның форматы емес, тек оны өткізу процедурасы ғана өзгерді – А. Аймағамбетов

Ұлттық бірыңғай тестілеудің форматы өзгермеді. Тек оны өткізу процедурасы ғана өзгеріп отыр. Бұл туралы бүгін Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте ҚР Білім және ғылым...

Қазақстандық жасөспірімдердің мансаптық таңдаулары

PISA-2018 сауалнамасында 15 жастағы жасөспірімдер өздерін 30 жаста қандай маман ретінде көретіндерін атап өтті. Бұл туралы ҚР Білім және ғылым министрлігінің баспасөз қызметі хабарлады. Мәліметтерге...

Грант ұтып алу үшін талапкерлер ҰБТ-ны екі рет тапсыра алады

Мемлекеттік білім грантын ұтып алуға ниеттенген үміткерлер Ұлттық бірыңғай тестілеуді екі мәрте тапсыра алады. Мәселен, егер талапкер сәуір айында тестілеуден өткен болса, оның ҰБТ-ны...