|  | 

Ұлылар ұлағаты

Мағжан Жұмабайұлы. Баланың жанын тәрбиелеудің негіздері

Бастапқы кезде жөпшенді білінбейтін баланың жан тұрмысы бала өскен сайын бірте-бірте біліне бастайды. Сондықтан баланың дене тәрбиесі мен жан тәрбиесін қатар алып бару керек. Қатар алып бару емес, бала өскен сайын тәрбиеші күшінің көбін баланың жан тәрбиесіне жұмсай беруге міндетті. Тегінде берік ұғу керек: адамның қымбат нәрсесі де, жұмбақ нәрсесі де сол – жан. Қиын тәрбие тілейтін де сол – жан. Жанды дұрыс тәрбие қыла білу үшін жанның жайын баяндайтын ғылыммен таныс болу керек.

Психология – ескі пән. Бұл пәнді пән қылып дүниеге шығарушы – Айса пайғамбардан бұрын болған грек ұлтынан шыққан Александр Македонский (Ескендір Зұлхарнайын) патшаның тәрбиешісі Аристотель данышпан. Психология деген сөз грекше екі сөзден құралған. Психо – жан, логос – сөз деген мағынада. Яғни жан туралы сөз, жан туралы пән деген сөз болып шығады.

Жанды ешкім көрмесе де, жанның барлығында дау жоқ. Бірақ бұл жан деген не нәрсе? Жанның не нәрсе екендігі туралы үш пікір бар. Үшеуі үш түрлі философия пікіріне негізделген. Біріншісі, жан денеден бөлек өз алдына бір нәрсе дейді. Бұл – баяғыдан бері келе жатқан пікір. Қазақтың жан шыбын сықылды бір зат, өлгенде ауыздан ұшып шығып кетеді, ұйықтағанда мұрнынан шығып серуендеп жүреді-мыс деген ертегісі – осы пікірдің бір сәулесі.

Үшінші пікір – жан деген жан көріністерінің жиынтығы дейді. Яғни жан деген ойлау, сезу һәм барлық жан көріністерінің жалпы аты дейді. Қайткенмен де адамзат бұл күнге шейін жанның не зат екенін біле алған жоқ. Жанның не зат екені білінбеуінен жанның барлығына қүмән қылуға болмайды. Жан бар. Барлығы сол – оның істері, көріністері бар. Ақша қарда жосылып жатқан айқын ізге түссек, алдымызда аңның барлығына күмән қыламыз ба? Бұ да сол сықылды, жалғыз-ақ айырма мынау – ізіне түсіп зерттеп отырып адамзат аңды баяғыдан бері соғып келсе де, жанға жете алған жоқ. Яғни істері, көріністері бойынша жанның не зат екенін қанша білмекші болса да, әлі күнге біле алғаны жоқ. Бірақ бұдан бала тәрбиесі ақсамайды. Баланың жанын жақсы тәрбие қылу үшін жанды көзбен көріп, қолмен ұстамай-ақ, оның істерін, көріністерін жақсы тексеру жетеді.

ОҚИ ОТЫРЫҢЫЗДАР

  • «Білгенге – ишара, білмеске – қор» — М.Дулатұлының қанатты сөздері

    «Білгенге – ишара, білмеске – қор» — М.Дулатұлының қанатты сөздері

    Көрнекті алаш қайраткері, «Алаш» автономиясы мен Алашорда үкіметін құруда көп еңбек сіңірген біртуар тұлға,  «Оян, қазақ!» деп  ұрандатып, халқының азаттығын аңсаған ақын, жазушы Міржақып Дұлатұлы қанатты сөздерге айналған өлең жолдарын ұсынамыз. – Әркім өз қолынан келгенше жомарт; – Ел шауып кісі өлтірген боп па батыр; – Білгенге – қиын емес кету байып; – Артықтан тағылым ал, кемге

  • Ғұмар Қараш. ЕНДІ ҚАЛАЙ ТҰРМАҚ КЕРЕК?

    Ғұмар Қараш. ЕНДІ ҚАЛАЙ ТҰРМАҚ КЕРЕК?

    Қазақтың жау жарағын тастап, момын болып, шаруасына қарағанына екі жүз жылдай болған екен, бұл екі жүз жыл он сегізінші-он тоғызыншы заманға тура келеді екен (һәр бір жүз жылды бір заман деп атайды). Бұл айтылған екі заманада адам баласы бегіректе ілгері кетті, ол ілгері кетуге себеп болған нәрсе – ғылым менен өнер. Бұл екі заманада отарба,

Пікір қалдырыңыз

Еmail почтаңыз сыртқа жарияланбайды. * белігісі тұрған бағанды міндетті түрде толтырасыз

Аты-жөні *

Email *

Телефоны

Сайт алаңында білім саласы мен ұрпақ тәрбиесіне байланысты өзекті деп санаған ойларыңызға орын береміз.

E-mail: kazbilim@gmail.com

ZERO.KZ HotLog